1998

0
Tijd voor een glimlach, let op: ‘Als iemand een koffiezetapparaat wil kopen, dan gaat hij of zij naar de winkel en zegt: hoe werkt zo’n ding? Dat doe je niet via de computer, ook niet als het veel goedkoper is.’
En dan deze: ‘Als je bedenkt dat er in Nederland maar heel weinig mensen zijn die gebruikmaken van de mogelijkheid van bijvoorbeeld ‘home-banking’, toch de meest geëigende toepassing van de virtuele winkel, dan moet je concluderen dat ‘virtual shopping’ slechts populair kan worden bij een beperkte groep consumenten.’
En tot slot deze: ‘Ik geloof dat tussen nu en tien jaar in ieder huishouden een computer zal staan, en dat de consument de internet-site van Plusmarkt opzoekt en de vraag stelt: “Wat moet ik gaan koken als mijn schoonmoeder op visite komt”. Met het recept gaat hij vervolgens naar de winkel om de boodschappen uit te zoeken.’
Aan het woord zijn respectievelijk Jan van den Broek, voorzitter van het CBL, Jan Andreae, ‘president’ van Albert Heijn, en Klaas van den Doel, algemeen directeur van Sperwer Nationaal. We schrijven 1998, de citaten uit deze ‘galerie der ouden’ (wat heerlijk trouwens dat nog niemand zichzelf indertijd ceo noemde) zijn afkomstig uit hoofdstuk 15 (‘De toekomst van de supermarkt’) van Gerard Ruttes boek 50 jaar zelfbediening in Nederland: geschiedenis van de supermarkttoekomst.
Waarom zaten deze kopstukken er zo faliekant naast met hun voorspellingen? Ik denk vooral omdat zij geen werkelijke toekomstvisie hadden, maar zich beperkten tot het extrapoleren van de werkelijkheid zoals die zich op dat moment voordeed. En dat levert natuurlijk meer van hetzelfde op, waarmee de toekomst een lineair verlengstuk van het heden wordt. (Soms blijft dat zich eindeloos herhalen, zoals de zelfbestellende ijskast, die ik nu al 25 jaar voorbij zie komen, aanvankelijk als meubilering van Chriet Titulaers Huis van de Toekomst, tegenwoordig als lichtend voorbeeld van wat het Internet of Things allemaal vermag.)
Dat is geen verwijt aan deze drie uit die ‘galerie der ouden’, want zelf zou ik het er niet beter hebben afgebracht. De loop van de geschiedenis is onvoorspelbaar en dat heeft alles te maken met de invloed van nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen, vaak van technologische aard, over de impact waarvan wij ons nu nog geen voorstelling kunnen maken. Of we kunnen er ons wel een voorstelling van maken, maar weten niet te prioriteren en gooien alles bij elkaar in een grote, aantrekkelijk vormgegeven grabbelton, die niettemin elke wetenschappelijke inhoud ontbeert. Denk daaraan, als u van plan was Adjiedj Bakas of een andere veel te dure sterrenwichelaar in te huren.
Denk er ook aan als u al die verhaaltjes leest over de kansen voor blurring, het verdienmodel van Picnic (de kritiek daarop lijkt als twee druppels water op het jaloerse venijn dat de Jumbo-formule in de beginjaren te verduren kreeg), en de gevolgen van de overname van Whole Foods door Amazon. Neem van mij aan dat niemand ook maar enig idee heeft wat dit allemaal te betekenen heeft, niet alleen omdat niemand weet hoe innovatieve technologie precies zal uitpakken (nu is er dan weer blockchain), maar ook omdat er onverwacht nieuwe grote spelers kunnen opstaan.
Is het niet grappig dat geen mens in 1998 op de gedachte kwam eens aan Karel of Frits van Eerd een vraag over de toekomst van de supermarkt te stellen? Kijk, dat bedoel ik nou.
Frits Kremer