De Black Friday-koorts is een ziekelijke koorts

0
Leestijd: 6 minuten

Komende vrijdag is het weer ‘Black Friday’. Zouden we die dag een verrijking kunnen noemen? Iets ‘waar je naartoe leeft’, zoals Sinterklaas, Kerstmis, Pasen? Vragen mensen wel eens aan elkaar: ‘En, wat gaan jullie doen met Black Friday?’. Nee, hè?

Kijk, dat meiden van dertien na die vrijdag onderling chatten, appen etc. over een aankoop die ze op Black Friday met flinke korting hebben gekocht, dat kan. En die moet je ook niet een gebrek aan duurzaamheidsbesef verwijten. Nee, ook niet omdat zij des te meer zouden moeten beseffen dat de klimaatopwarming hen meer zal treffen dan de vijftigers van vandaag.

Black Friday, het maakt de detailhandel er niet prettiger op (bron afbeeldingen: smartphonehoesjes.nl). De koorts rondom die vrijdag is alomtegenwoordig, als was het een detailhandelspandemie voor een week.

De folder van Kruidvat van deze week schrijft niet ‘Black Friday!’ in koeienletters, maar de basiskleur van de folder vol aanbiedingen is: zwart. Internetdrogist Plein, ook zwart, en in het roze Black Friday.
Action? Nee. geen zwarte-vrijdag-schreeuw.

Je kunt ook als klant Black Friday ‘vieren’ met kortingen bij Karwei, ICI Paris XL, Electronic Partner, Big Bazar, Praxis, Woonsquare, Hema, Expert, Gamma en Etos, allemaal Black Friday ofwel in die koeienletters of met uitroeptekens. Dat was eventjes de rij landelijke winkelketens in de stapel folders die afgelopen zondag in de brievenbus van huize Lommen in een buil plastic zak (zeg, wat moet jij met al die folders en waarom heb jij geen ‘nee-sticker’, vraagt u mij? Nou, ik heb die graag in de bus, want dan kan ik zien wat AH, Plus, Lidl en Aldi zoal roepen elke week, dus ‘een interesse ambtshalve’, zeg ik dan maar zo). De folders van lokale en regionaal opererende winkeliers slaan we voor het gemak even over.
Bijzonderheden? Twee glasvezelaars roepen ook Black Friday.
Leen Bakker heeft op de folder staan: ‘elke dag Black Friday’.
Dat laatste illustreert hoezeer Black Friday niks anders is dan een koopjesdag. Geen feest, geen traditie, en al helemaal geen erfgoed. Leen Bakker zou nooit beweren: ‘elke dag Kerstmis’ of ‘elke dag Moederdag’.

Maar ja, we snappen het wel; hou je non-foodformule maar ’s weg bij Black Friday, als je al een jaar lang geconfronteerd wordt met een bezuinigende consument. Voor supermarkten al geen pretje, maar voor de non-fooddetailhandel met z’n assortiment waarvan je de aankoop kan uitstellen, al helemaal niet. Bovendien, er is nóg een ‘je móet wel’ en die luidt: stel dat de consument die wél wil besteden, naar de concurrent gaat! Dus: allemaal prikkels op de consument af sturen, omwille van overleven. Dan maar een extra stukkie klimaatopwarming, nietwaar? Als het in Sharm-el-Sheikh met die klimaattop al niet lukt, waarom zou het in de detailhandel dan wél goed gaan?

Maar wacht. We zien uitzonderingen. Outdoorformule Bever doet het anders: vrijdag 25 november moet geen koopjesdag worden, maar ‘kom vrijdag 25 november langs voor: gratis kledingreparatie in onze winkels’ en ‘gratis schoenenonderhoud’. Vergelijkbaar met outdoorkledingmerk Patagonia, dat sinds een tijd meer op de toer zit van ‘zo lang mogelijk met je spullen doen’.

Van de andere kant, Bever wil wél heel graag dat ik komende vrijdag mijn windjack kom laten herstellen. Dat moet dan met de fiets, anders is het toch weer belastend. Maar ja. Bever kan niet op tegen alle tv-commercials van maandag rondom de eerste wedstrijd van het Nederlands voetbalelftal in Qatar: één groot Ster-blok met Black Friday-Black Friday-Black Friday… Coolblue roept het hardst. Alles voor een glimlach, kom op, kóóp die tv van ons nou!

Ietsjes dichter bij foodretail, want: drank… Gall & Gall heeft geen Black Friday. Wel ‘superdeals’. Maar dat moeten we kennelijk meer zien als vooruitgeschoven aankopen voor kerst en oud-op-nieuw. Koop nu je drank bij Gall & Gall, en dan hoef je daarna niet meer na te denken over de feestdagen, zoiets? Maar het zijn wel ‘Black Friday’-achtige kortingen, dure drank, maar dan flink afgeprijsd. Hmm, moeilijk om te beoordelen.

Hebben de supermarkten ook Black Friday-koorts in de folders? Albert Heijn noemt Black Friday niet expliciet, maar de folder bevat wel acht pagina’s ‘Bonusklappers’. Een koffiezetter, een keukenmachine, een kamado in klein formaat, een tv, een hometrainer, een iPhone etc.

Plus doet niet mee. Net als vorig jaar. Keurig. Plus richt zich in de folder van deze week onder andere meer op de Oranje-fans, met spareribs en oranje tompoucen (gezond is anders, maar vooruit), en de vaste wijnafprijzingen in het najaar, met voornamelijk speciale partijen wijn.

Lidl spreekt van een ‘Black Week’. Toe maar. Elektrische apparaten en speelgoed… maandag de elektrische tandenborstel, dinsdag de stofzuiger, woensdag Nintendo-spellen, donderdag het strijkijzer en vrijdag de tv, onder andere. En nog veel meer, maar dan met een splitsing in ‘alleen op Lidl.nl’ en ‘alleen in de winkel’. Kennelijk is Lidl de klantenaanloop aan het regisseren, op maandag kom je voor de tandenborstel, op dinsdag… enzovoort. De kans dat je als huishouden én een tandenborstel, én een strijkijzer, én een Nintendo-setje etc. allemaal ‘moet hebben’, lijkt klein (maar je weet maar nooit – de hele week elke dag naar een Lidl, nounou…)

En Aldi heeft ook ‘Black Friday deals’. Maar dan vanaf vrijdag, niet eerder. Maar wél t/m komende zondag, ook weer bijzonder. Een contrast met vooral Lidl. Een steengrill, een koptelefoon etc. Ook grappig: lp’s van vroeger, van popsterren van vooral vroeger, met een ‘retro-platenspeler’.

Retailers haken graag in op tradities; kerst, Sinterklaas, Pasen etc. Maar retailers haken met hetzelfde gemak in op feestdagen die in ons land eigenlijk niet bestaan. Want Black Friday is ontstaan als uitverkoopdag na Thanksgiving, het grote Amerikaanse dankfeest waarvoor de basis in de 17e eeuw werd gelegd door Europese kolonisten (de Pilgrim Fathers, die vanuit Nederland naar de ‘Nieuwe Wereld’ vertrokken).

Halloween is ook zo’n Amerikaans feest zonder Nederlandse traditie, maar ja, dat is nog leuk voor kinderen en geheid dat er op school iets mee gedaan wordt, dus daar ontkom je als huishouden niet aan. Dus Halloween, vooruit dan maar. Tsja, dat Halloween is waarschijnlijk een enorme voedselverspiller is als het om pompoenen gaat, dat moet dan maar…
Van die Black Friday is het extra wrang dat de winkeliers en winkelketens die er deze week het schuim van op de marketingcommunicatiebek hebben staan, die ‘feestdag’ ‘cadeau gekregen’ hebben bij de opkomst van Amazon, Alibaba en wat dies meer zij. Die internetreuzen die die winkeliers gaandeweg zou vermorzelen.
En uiteraard, een Amerikaan als Amazon doet aan Black Friday. En zodoende, zolang Amazon overal doordrong, de hele wereld. Chinese feestdagen via Alibaba, die hebben we niet. Nóg niet. (Nee, dat zal er niet van komen. Airfryers met korting bestellen bij Alibaba omdat de Communistische Partij zoveel jaar bestaat? Nee.)

En dan hebben we nog een advertentie die we in een krant zien. Van TUI: ‘Fair Friday’. ‘Geen Black Friday, maar Fair Friday bij TUI, een duurzamere vakantie voor heel Nederland’. Met ‘Fair Travel Hotels’, waarover TUI zegt: ‘steun aan lokale economie, accommodaties met eco-label, investering in verduurzaming’. Verder: stedentrips met de trein, TUI: ‘geen wachtrij, geen bagage inchecken, aankomst in centrum van stad’. En ‘TUI ski-express’: ‘gezellig begin van wintersport, trein rijdt ’s nachts, zaterdagochtend in de sneeuw’.

Ja, zo her en der begint de noodzaak tot verduurzaming in de non-fooddetailhandel (we bedoelen Bever) en zelfs in het toerisme (we bedoelen TUI) door te dringen. Alleen, de argumenten bij met name TUI blijven vreemd klinken, met de haren erbij gesleept, eigenlijk. Want als je op vakantie gaat, help je gedurende die periode met je bestedingen de plaatselijke economie altijd, toch? En je bent dan opeens geen ondersteuner meer van de economie in je directe woonomgeving, maar dat zegt TUI er niet bij. En ook niet dat stedentrips de meest bezochte steden steeds meer doen uitpuilen en onleefbaarder maken voor wie daar altijd woont.

Bovendien: hoe je ook naar de sneeuw reist, per vliegtuig of trein, wintersportvakanties zijn en blijven een aanslag op de ecosystemen aldaar. ‘Gezellig’, zegt TUI; ja, gezellig, die smeltende gletsjers. Wat blijft het toch moeilijk: duurzaam zijn, terwijl je toch commercieel bent. Het blijft wringen.

Maar dan nog. Dat een outdoorkledingverkoper outdoorkleding wil verkopen, dat snappen we. (Trouwens, denk ook even aan die mannen en vrouwen op leeftijd die graag in de Nederlandse bossen wandelen en daarvoor die enorm zware wandel- of bergschoenen voor nodig denken te hebben: schoenen met een enorm vervuilend effect: zware schoenen, combi van leer en gummi, enorme productiebelasting, en met dát aan je poten loop je dan mindfull de natuur om je heen te waarderen…).
Dat een vakantieverkoper vakanties wil verkopen: snappen we. Hoe onduurzaam ook.
Dat een doe-het-zelver een verbouwing wil verkopen: snappen we. Ook terwijl die keuken of die badkamer nog jaren mee zou kunnen, nietwaar? En die ouwe ‘tuinset’, o, daar zou je ook nog jaren op kunnen zitten.

En dat supermarkten eten en drinken willen verkopen: snappen we ook. Goed idee zelfs, want hoe duurzaam we ook willen zijn, eten en drinken heb je elke dag nodig.
Maar waarom, Albert Heijn, moet je dan opeens óók een tv en een iPhone willen slijten?
En waarom, Aldi, moet je opeens lp’s willen verkopen? Van liedjes die allemaal op Youtube en Spotify staan?
En waarom, Lidl, vind je dat je elke dag een ritje naar een filiaal moet stimuleren (ik ga echt geen tv op de fiets vervoeren) door per dag verschillende prijskrakers aan te bieden?
O, wat is duurzaam zijn toch moeilijk als je meer omzet wilt dan vorig jaar.
Van Black Friday is één aspect helemaal correct: de kleur van die dag: komende vrijdag is een gitzwarte dag.

En ben ik, opsteller van dit opiniestukje, dan zonder zonde, een farizeeër die alleen maar goed doet en zomaar AH, Lidl en Aldi van alles kan verwijten? Welnee. Dertig jaar geleden was ik in Baja California Sur, een landstrook van Mexico. Nabij een dorp zag ik een groot golfterrein, bestemd voor de rijkere Amerikaanse toerist. Het was heet die dag, 43 graden, en het terrein werd voortdurend besprenkeld met waterspuiten. Zolang er geen gebruikmakers waren: de hele dag lang. Wat een slecht idee, kwam bij me op. Maar jaren later kwam het bij me op dat ik helemaal niet in dat Mexicaanse gehucht had moeten zijn. Ik bedoel maar.