Coronavirus en de supermarktsector in een ander daglicht

0

Het is een trieste situatie. Het coronavirus veroorzaakt ziekte, er zijn inmiddels 24 doden (stand van zaken maandag 16 maart, rond 15.00 uur) en Nederland ligt stil. De scholen dicht, de horeca dicht. Uitgaan voor jong en oud is er niet meer bij. Dat is eigenlijk ook een passende situatie, om bij wijze van spreken te gedenken dat mensen hun naasten hebben verloren door het virus.

Maar wat een vreemde keerzijde heeft dit virus veroorzaakt in de supermarktsector. Ineens is de supermarktsector de sector die Nederland draaiende houdt.

Er wordt gehamsterd bij het leven. Wc-papier, zuivel, frisdranken, zelfs chips en andere snacks. Iedereen moet zoveel mogelijk contact met anderen vermijden, waardoor iedereen een gang naar de supermarkt zou moeten beperken omdat daar andere mensen zijn die ook boodschappen doen. Maar het is een dilemma, want je moet toch brood, groente, melk etc. in huis hebben. En mensen zijn bang dat er voorraden opgaan. In de media werd dit consumentengedrag al vergeleken met het pingedrag tijdens de kredietcrisis in Engeland, toen een bank in de problemen was gekomen en mensen in de rij voor de pinautomaat stonden om geld van hun rekening te halen.

In Het Financieele Dagblad sprak Jumbo-cfo Ton van Veen over afgelopen vrijdag van een absoluut dagrecord. En wij hoorden ook van supermarkten die op vrijdag de omzet van een gewone maandag en een gewone dinsdag bij elkaar hadden.

We zien op sociale media vreemde filmpjes en vreemde berichten. Het filmpje van een Hoogvliet-medewerker die rondloopt in een nagenoeg lege Hoogvliet. We zien een bericht van een echtpaar dat in een Groningse Jumbo voor 400 euro blikken zalm en tonijn heeft ingeslagen. We zien een vorkheftruckchauffeur in een dc vol wc-papier, die lachend een filmpje de wereld instuurt, hij draait rond met zijn vorkheftruck en op de achtergrond zien we zeeën van wc-papier.

Maar het mag niet baten. Hou op met hamsteren! Premier Rutte zei het nog vrijdag. En zaterdag herhaalde directeur René Roorda van het CBL het nog eens in het NOS-Journaal: er is genoeg in die vijftig dc’s in ons land die die vierduizend supermarkten beleveren. Mensen, maak je geen zorgen.

Maar de berichten in de media zijn voer voor tegenstrijdige interpretaties. Stel, je denkt: nou, oké, als er niet meer is wat ik wil eten, dan kan ik nog altijd naar een Chinees rijden om wat af te halen. Nee, op zondagmiddag spraken de ministers Bruins en Slob het land toe en wie dan nog graag zijn ‘gewoontepatatje’ op de zondag zou hebben willen halen, moest meteen naar de snackbar, want die ging om zes uur dicht. De horeca ligt eruit.

Met als gevolg: nieuwe concurrentievormen. Reken maar dat als de beurzen vandaag niet zo rood zouden hebben gekleurd, dit een opmaat is voor bedrijven als Takeaway en Deliveroo. Zelfs cuisinerestaurants gaan bezorgen, eerder al liet ‘Rijks’, het museumrestaurant, weten dat het gaat bezorgen. Een woordvoerder van Kon. Horeca Nederland kwam meteen met een claim van 5,1 miljard euro op de proppen, te betalen via een noodfonds, door de overheid…

Eten en drinken als de hoogste wens in een land waar verder opeens niks meer te beleven valt. Je zit thuis met je gezin, je volgt het nieuws op internet en tv, en je gaat af en toe flink inslaan. De supermarkt als draaischijf van een ontwrichte samenleving. De kritiek is verstomd. De kritiek op… op supermarkten die allerlei trucjes toepassen om de klant meer geld uit de zak te halen, met promoties, met een te lage vleesprijs, met lokaal verschillende prijslijnen, met etiketten waar voedingswaarden op een rare manier vermeld staan, met artikelen die gezondheid percipiëren maar dat maar half zijn… het telt allemaal opeens niet meer. De supermarktsector met zijn aanbod is de redder in nood.

De supermarkt is ook meteen de werkgever waar alle hens aan dek is, terwijl veel andere sectoren opeens niks meer te doen hebben. Wie nu als caissière baalt van de enorme drukte of als vulploegmedewerker baalt dat klanten zijn zakken chips uit de handen grissen nog voordat hij het in een schap kan zetten, mag blij zijn dat hij of zij niet in de toeristensector werkt, of bij Air France-KLM. Overal vallen behoeften weg, reizen, uit eten, naar sportwedstrijden gaan, kledingwinkelketens sluiten ook al her en der – tja, wie vindt nu dat hij een virus zou moeten oplopen door een paar overhemden of pumps te kopen? Dat zijn allemaal aankopen die uitgesteld kunnen worden. Maar groente, brood, melk etc, niet.

De supermarktsector is nu drastisch aan het veranderen. Ton van Veen van Jumbo zei het al in Het Financieele Dagblad: we hoeven nu niet meer in termen van concurrentie te denken. Inderdaad, de schappen vol blijven houden, daar draait het om, die omzet is nu opeens een vanzelfsprekend gegeven. Wellicht geven consumenten nog meer uit dan gewoonlijk, niet alleen omdat ze meer inslaan, maar ook omdat het ‘met plezier besteden’, dat gewoonlijk in vrijetijdsbesteding zit, nu opeens voor de supermarkt van toepassing is. Als ik toch niet uit kan eten, kan ik duurder vlees kopen, zoiets. ‘Thuis uit eten’ 2.0.

De vraag is wel hoe lang dat blijft. Consumenten genoeg die de komende tijd met minder inkomsten zullen worden geconfronteerd. Omdat ze als stewardess werken, als eigenaar van een horecazaak, als bioscoopexploitant…

Gaat in dat geval de maaltijdbezorger er veel garen bij spinnen? En denk ook eens aan Sligro Food Group, dat destijds besloot zich volledig te concentreren op foodservice, en Emté te verkopen. Vorig jaar was het aandeel Sligro Food Group nog zo’n 32 euro, afgelopen vrijdag zo’n 17 euro. En inmiddels zakt het richting 14 euro. Terwijl een beursfonds als Ahold Delhaize natuurlijk zeer standvastig blijft.

Misschien gaat het consumentengedrag bij e-commerce ook wel veranderen. Waarom zou je naar de supermarkt gaan als je je boodschappen thuis kunt laten bezorgen en je alleen kort even contact hebt met de bezorger, in plaats van al die vakkenvullers in een supermarkt? Heel Picnic draait overuren. Wellicht heeft Amazon in Nederland, dat afgelopen dinsdag met een echt Nederlandse site begon, nu al spijt als haren op zijn hoofd dat het niet eerder een volwaardig levensmiddelenaanbod op de site heeft gezet en een eerste grote groep gebruikers heeft gevormd.

Intussen is de supermarktsector niet alleen maar extra druk met leveren en vakken vullen. Het Fast Movers Congres is uitgesteld, de Dag van het Vakcentrum is uitgesteld, het congres ‘Foodservice meets foodretail’ van EFMI en FSIN is uitgesteld. De culinaire beurs Tavola in Kortrijk zou dezer dagen plaatvinden, maar is naar september verschoven. De privatelabelbeurs PLMA is ook van de baan, weer eentje. Allemaal uren en inspanning waar nu geen inkomsten tegenover staan. Netwerkclubs gaan niet meer door of worden ook uitgesteld.

Gisteravond zond de VPRO de rubriek ‘Tegenlicht’ uit, met als onderwerp de ‘ons toekomstige eten’. Dus: van vlees naar vervangende eitwitten, de mogelijkheid om algen te verbouwen en te bewerken, verticale landbouw etc., etc. Van de ‘gasten aan tafel’ zei er een dat hij niet begreep dat mensen niet dagelijks dankbaar zijn dat er in een supermarkt zo ontzettend veel eten en drinken beschikbaar, naar eenieders keus.

Dat besef, waar je inderdaad doorgaans weinig over hoort, dringt nu wel overal in Nederland door.

Gé Lommen