Deen. Nummer zoveel in de consolidatieslag. Jammer

0
Leestijd: 7 minuten

Deen zal ophouden te bestaan. De winkels gaan over naar Albert Heijn, Vomar en Dekamarkt. DeWitKomart, Sanders, Emté, C1000, Super de Boer, Edah, Lekker & Laag… degene die de branche begin jaren negentig wilde begrijpen, pakt er zijn oude ‘handboek soldaat’ van destijds bij en streept er weer een weg. Deel van het rijtje Emha Super, Spar Groen, Kopak, Casper, Club 199, Basismarkt, Jac. Hermans, de Vrije Vogel, Grosmarkt, Primarkt en wat dies meer zij. Dat was achteraf gezien ook gekkenwerk, meer dan zeventig formulenaampjes.

En wat we tot nu toe nog nergens tegenkwamen in de media: Ahold Delhaize meldt op z’n site dat AH geen inzage krijgt in de condities van Superunie. “Superunie purchase conditions have been secured and will remain shielded from Albert Heijn.” Aldus Ahold Delhaize.

Dat kan voor sommige fabrikanten een hele opluchting zijn. Toen ondergetekende in 2007 net in een netwerkgroepje verkeerde, kwam het bericht voorbij dat Detailresult lid zou gaan worden van Superunie. Het was een van de eerste grote verschuivingen in de sector die mensen gewoon op hun smartphone ‘binnenkregen’ – die waren toen nog niet echt gemeengoed. Binnen dat netwerkgroepje met smartphonebezitters zag je de gezichten van sommigen grauw worden.

Maar goed, de vraag is altijd of AH die condities niet op de een of andere manier allang binnen boord heeft. Er zijn genoeg mensen die van de ene kant afkomstig zijn en naar de andere kant verhuizen. Denk ook even aan het getouwtrek rondom Saskia Egas Reparaz dezer dagen, die met veel AH-, Etos- en Ahold Delhaize-kennis de oversteek naar de Jumbo-familie wil wagen.

Deen. Sommige leveranciers zeiden dit, jaren geleden: “AH mag dan in Purmerend een grote AH 5 hebben staan, maar mensen in Purmerend kopen bij Deen. Die hoort bij hen.” Deen gold jarenlang als de formule, zoals Vomar, zoals Deka, waar AH het gevoel van ‘hoort bij ons’ in Noord-Holland en al helemaal in West-Friesland kwijt was geraakt. Noord-Holland was het jachtterrein van Deen, Vomar en Deka. Abel Slippens, voorganger van Koen Slippens en dus ceo van Sligro Food Group destijds, jaren geleden op een aandeelhoudersvergadering, op een vraag van een aandeelhouder: “Wij naar Noord-Holland? Nooit van m’n leven dat wij aan een bloedbad gaan meedoen tussen die West-Friezen daar.” Oké, zo zei hij het niet letterlijk, maar wel zo ongeveer.

Maar goed, de deur uit met je sentimentaliteit van Emté, Grosmarkt en Toptien: wat weten we nu van Deen, AH, Vomar en ‘Deka’? Het gaat om tachtig filialen. In de deal is afgesproken dat 39 Deen-winkels naar AH gaan, 22 naar Vomar en 19 naar Detailresult, die er Dekamarkt van gaat maken. Of het allemaal zo gaat uitpakken, is nog maar de vraag. Want de ACM gaat hier nog over nadenken en deze mededingingsautoriteit zal ook kijken naar wat voor gevolgen dat heeft voor plaatselijke marktgebieden.
Opvallend: Vomar was jaren terug een van de bedrijven die volgens sectorkijkers te koop zou komen. Maar Vomar behoort nu tot de kopers. Dekamarkt was een tijd geleden volgens sectorkijkers een moeilijk aanhangsel bij Detailresult en Dirk. Maar: Detailresult heeft de formule vernieuwd – denk aan de pilot in Heemstede- en dat gaat onder Marco Maatman uitgebouwd worden. En dat krijgt er nu dus 19 vestigingen bij.

Een opvallend onderdeel van dit hele overnameproces is het filmpje waarin algemeen directeur Leendert van Eck van Deen aan Deen-mensen uitlegt wat er – voor zover nu bekend – gaat gebeuren. De overname zal ongeveer een half jaar in beslag nemen. Naast de ACM zullen ook vakbonden er een plasje over moeten doen. Jaja, begrijpen we.

Het bedrag is niet bekendgemaakt, maar diverse media melden een inschatting van het bedrag tussen de € 250 en € 400 miljoen, en dat is dan ‘volgens ingewijden’. De omzet maal 20 tot 25%. NRC Handelsblad meldt wat gegevens uit de Kamer van Koophandel. De omzet van Deen over 2019 zou € 741 miljoen zijn (een daling van 1,7% ten opzichte van het jaar eerder, 2017) en de winst zou € 18,3 miljoen zijn (maar in tegenstelling tot de omzet is de winst gestegen t.o.v. van 2017: met 5,7%).

Deen heeft naast die tachtig filialen een hoofdkantoor, een vleescentrale, een bloemen-dc, en dc’s in Hoorn en in Beverwijk. Over de werkgelegenheid zegt Leendert van Eck in dat filmpje dat de familie Deen er alles aan heeft gedaan om de werkgelegenheid zoveel mogelijk te behouden. De mensen van Deen x lopen straks in AH-kleren rond, die van Deen y in Vomar-rood en die van Deen z in Dekamarkt-kleuren. Voor alle andere bedrijfsonderdelen is dat niet zo zonneklaar. Al zegt Van Eck wel in dat filmpje dat de medewerkers van dc Beverwijk, die naar het dc van Dekamarkt over zullen gaan in zijn versie, alleen maar over een slootje hoeven te springen en dan zijn ze er al.

Maar dat idyllische beeld staat wel haaks op een andere overweging. De familie Deen heeft in 2019 besloten te verkopen. Wat ook in overeenstemming is met de geruchten in de wandelgangen van de sector; als er al een onderwerp in, zeg, Distrifood of FoodPersonality, over de consolidatieslag voorbijkwam, dan werd naast Boni, Nettorama, Boon, Hoogvliet en Poiesz steevast Deen genoemd. Terwijl Deen toch echt wel naar Nederlandse maatstaven een behoorlijke portie winkels had. Meer dan Nettorama, Boon, Boni, Hoogvliet, Jan Linders, en ook meer dan Vomar, een van de overnemers. Het aantal winkels is dus niet altijd heilig.

Een besluit in 2019. Dat leert de sector hoe lang een verkoopproces kan duren. Sterker nog, er werd al over nagedacht in 2018. Het is nu 2021. Maar goed, je moet dan ook een weg hebben gevonden om aartsrivaal en marktleider AH en Noord-Hollandse aartsrivalen Vomar en Dekamarkt om één tafel te krijgen. De laatste twee via Superunie wellicht, maar een trio van AH, Vomar en Detailresult is geen logisch trio – alleen vanuit de regio gedacht is dat logisch.

Allemaal zo Noord-Hollands als wat. Hoewel je dat gevoel niet bij AH hebt, natuurlijk. Al is het pand aan de Provincialeweg in Zaandam nog zo groot, AH klinkt niet als Noord-Hollands. Maar wacht. We waren op zoek naar een overweging die haaks staat op ‘spring over het slootje en je bent meteen bij je nieuwe werkgever’.

In wat Deen bekendmaakte over het besluit tot verkoop, klinkt door: toekomstige investeringen in online en logistiek. Dat zou te veel van het goede zijn. En dat is begrijpelijk. Denk even aan al die ‘hubs’, die AH en Jumbo steeds meer blijven openen. Denk aan de steeds verdere robotisering in dc’s. In FoodPersonality van deze maand een beeldimpressie van JD.com, dat sinds kort een eerste spionkop in Amsterdam aan het openen is. Je ziet beelden van robots in dc’s, maar ook van Star Wars-achtige vehikeltjes die pakketjes in het juiste gat naar beneden laten schuiven. Duur logistiek speelgoed. Ondoenlijk, onbetaalbaar, aldus Deen.

Maar als die toekomstige investeringen in mensenloze en volautomatische dc’s te veel van het goede waren, dan moeten we er ook op wijzen dat die mensen niet zomaar over dat slootje hoeven te springen om vervolgens bij Dekamarkt orders te gaan picken. En ook niet een paar slootjes verder in Zaandam of Alkmaar. Maar goed, tegen die tijd is Deen allang uit beeld.

Nee, dat is ook maar half waar. Deen Vastgoed lijkt te blijven bestaan. Patriarch Fons Deen is al sinds jaren de directeur van Deen Vastgoed. Al sinds René van Klooster er als directeur en als zijn opvolger voor de keten zelf ging werken en dat is toch echt wel een paar jaartjes terug al. Deen Vastgoed blijft de huurbaas van de Deen-filialen die AH, Vomar, en Deka worden. Misschien niet allemaal. We hebben het overnamecontract natuurlijk niet op ons eigen bureau liggen.

Maar waarom was nou eigenlijk jarenlang al een naam in dat rijtje van Boni, Nettorama, Poiesz, Jan Linders, Boon en Hoogvliet? Ten eerste de schaal. Maar ten tweede, iets heel anders: de opvolging.
Jaren geleden volgde Boudewijn Deen, neef, Fons Deen op. Boudewijn Deen verklaarde al snel meer werk te zullen gaan maken van online. Het duurde niet lang: opeens kwam daar het bericht dat Boudewijn Deen weg was. En online bleek weer te worden ‘afgeschaald’. Daarna werd Leendert van Eck de algemeen directeur. Met Joost Deen als directeur voor operations en naderhand ook commercie. Maar de nazaten hebben nooit toegehapt, zogezegd. Else Miek, Joost… de schoonzoon die voor vastgoed werkte… iedereen zal zo zijn of haar eigen overwegingen of persoonlijke omstandigheden hebben gehad om er nee tegen te zeggen, wat dat kan zijn, zou speculatie zijn. Maar je had het ook kunnen meemaken dat zo iemand dan zegt: kom maar op, investeringen in online en automatisering, doet er niet toe, dan maar lenen op de kapitaalmarkt, we komen er wel.

Van de andere kant. Stel dat het echt € 400 miljoen oplevert. Zeg daar maar eens nee tegen, toch?
En: mocht je zo’n bedrag nou binnenkrijgen straks (trouwens, € 250 miljoen is ook al heel mooi, hoor), dan is het niet een geste, nee, dan is het dezer dagen eerder een plicht voor de verkoper, om ervoor te zorgen dat de werkgelegenheid optimaal behouden blijft. Denk aan de bevindingen van econoom Piketty, denk aan het groeiende verschil tussen de paar procenten mensen die in de VS alle bezittingen en kapitaal hebben, denk aan de Gele Hesjes, denk aan de voorstander van de Brexit, die die Polen eruit wilden omdat die ‘hun winkels’ aan het worden waren, denk ook aan de coronastampijmakers in ons land, die winkelruiten vernielen en gymschoenen plunderen als protest tegen, en frustratie door, de avondklok. Wat is je perspectief en wat is dat van de ander?

In dat licht bezien is ‘mannen, jullie hoeven alleen maar over een slootje te springen’ een opmerking die de fantasie de vrije loop laat. Maar het gapende ravijn tussen de ‘hebbers’ en de ‘niet-hebbers’ is geen exclusieve branchekwestie. Die speelt overal. En vaak nog veel erger dan in de Nederlandse supermarktsector.

We halen nog even een passage uit Het Financieele Dagblad van gisteren erbij: “Eind vorig jaar kwam supermarktketen Deen in het nieuws vanwege een bonus van 10% voor alle werknemers, na het uitblijven van een branchebrede regeling. (…) ook besloot Deen zijn winkels om 20.00 uur te sluiten omdat het alcoholverbod ‘niet te handhaven’ is. Het familiebedrijf wilde hiermee voorkomen dat zijn medewerkers betrokken zouden raken bij discussies met klanten over het verbod op de verkoop van alcohol.”

Ja, inderdaad, we zien Leendert van Eck nog zomaar bij Jinek aan tafel zitten. Wat gewoon grappig is. Wouter Kolk aan tafel bij Jinek, dat snappen we nog, maar Leendert van Eck, dat is pas echt grappig. En het ging hem zo makkelijk af ook nog.
En nu, achteraf? Wat vinden we evan? Een oprechte humane overweging of een gulle bui van een partij die allang bezig is met een eindstation?

Wie het weet, mag het zeggen. Want aan complottheorieën doen wij niet.
O ja, en dan dit nog: welke formule wil hierna de onbetwiste kampioen worden in de categorie ‘bloemen en planten’? Want dat was Deen ook. Met eigen inkoop en eigen logistiek. Die West-Friezen toch. ‘Flower power generation’. Maar dat was in 1967. In San Francisco. Niet in Hoorn.