De coöperatie 3.0

0
Leestijd: 2 minuten

‘Omzet duurzaam voedsel kwart hoger’. Zo luidt de kop van een dagelijkse nieuwsbrief die ik via de email ontvang. Uit de Monitor Duurzaam Voedsel 2012 blijkt dat Nederlandse consumenten in dat jaar € 2,2 miljard aan duurzaam voedsel hebben besteed. Hoewel het omzetaandeel van duurzaam voedsel nog relatief klein is (ca. 5,5% van alle verkochte voeding), groeit het dus ook in tijden van economische crisis fors door.

 

Duurzaamheid (nee, ik ga hier geen definitie van dit containerbegrip geven) verwerft een vaste plek in ons bestaan. Vergelijk het met internet: eind jaren negentig nog een hype, vijftien jaar later verantwoordelijk voor de teloorgang van rotsvaste zaken als de Free Record Shop.
Duurzaamheid is een trein die doordendert. Het zal de bestaande normen in onze branche meer veranderen dan we nu denken. Door de (economische) crisis zijn we zo langzamerhand toe aan een andere manier van werken.

Maar: hoe krijgt duurzaamheid gestalte? Onze branche neemt op dit moment zelf het voortouw door met verschillende partijen om tafel te gaan en nieuwe initiatieven te lanceren. In de zoektocht naar het ‘hoe’ kwam ik ook een oude bekende tegen: de coöperatie.

In Nederland zijn coöperaties sterk vertegenwoordigd. De omzet van alle coöperaties is volgens het NCR (Nationale Coöperatieve Raad voor Land- en Tuinbouw) € 111 miljard. Dat is gelijk aan 19% van het bruto binnenlands product (bbp). De coöperatie leek echter enige tijd op zijn retour. Want kennen we de coöperatie niet van de stroperige besluitvorming doordat ‘de meerderheid beslist’? En is het niet de coöperatieve Rabobank die het nu moeilijk heeft, omdat de ‘sense of urgency’ om te veranderen in het begin van de crisis een stuk kleiner was dan bij de (voorheen) beursgenoteerde organisaties ABN Amro en ING?

Waarom past die enigszins achterhaalde coöperatie dan toch bij een vooruitstrevende beweging als duurzaamheid? Allereerst omdat coöperatie letterlijk ‘samen werken’ betekent, wat een belangrijke voorwaarde is voor duurzaamheid. Dit constateerden vorig jaar ook de onderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen in een verkennende studie naar nieuwe businessmodellen. De coöperatie als organisatievorm blijkt kenmerken te herbergen die juist goed passen in de gedachten van duurzaamheid. De eerder genoemde bezwaren zijn terecht, maar kunnen organisatorisch goed worden ondervangen. Dat bewijst een coöperatie zoals FrieslandCampina op dit moment.

Door te organiseren in een coöperatie neemt men afstand van een vluchtige manier van zaken doen. Naast (langdurige) samenwerking is een grote mate van gelijkwaardigheid belangrijk in het kader van duurzaamheid. Leden van een coöperatie hebben een gelijkwaardige stem in de coöperatie. De coöperatie verbindt hen en de opbrengsten vloeien terug naar hen. Maar het allerbelangrijkste waarom de coöperatie geschikt is voor duurzaam ondernemen: ze wordt gebouwd op een gezamenlijk belang en gedeelde waarden. Het biedt een uitstekend platform om waarden van duurzaamheid te verenigen. Het zijn de concepten die daaruit voortkomen, die de consument écht raken.
En dat is wat nodig is. Om consumenten te overtuigen van de meerwaarde van duurzame producten is een goed verhaal onmisbaar.

Hoe gaan we deze duurzame coöperaties dan tegenkomen? In de toekomst zullen er steeds meer coöperaties ontstaan uit allerlei bijzondere combinaties tussen diverse soorten ondernemingen, zzp’ers en zelfs consumenten en burgers die hun streven naar duurzaamheid in een coöperatie gestalte geven. Dat wordt de coöperatie die echt verandering teweegbrengt. De coöperatie 3.0…

Melanie Murk