Flitsbezorgers als winkelstraatvervuiler

0
Leestijd: 4 minuten

Gorillas, Flink, Getir… allemaal flitsbezorgers op komst, die het allemaal van kleine bestellingen willen hebben. Want: bezorgen per fiets, immers. De een begint in stad a, de ander in b, weer een derde weer in c… Vooral grote steden en anders wel studentensteden. Gorillas bijvoorbeeld bezorgt inmiddels in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Groningen, Tilburg, Nijmegen, Haarlem, Leiden. Gek trouwens, Gorillas slaat wel Eindhoven even over. Vijfde stad van Nederland en flink wat TU-studenten. Zal het wel een reden voor hebben.

En los van de vraag of ze allemaal levensvatbaar zullen zijn, steekt nu al de eerste kritiek de kop op. Snelheid is geboden. Denk aan die claim van bijvoorbeeld Gorillas: in tien minuten de boodschappen bij je thuis. De keerzijde van die claim: fietskoeriers die onderweg nergens meer naar kijken. En dan is er nog de ‘winkelstraat’: hoeveel ‘dark stores’, dus afgeplakte winkels, willen we in Nederlandse steden eigenlijk hebben?

In een impressie in Het Financieele Dagblad blijkt hoe irritant die fietskoeriers voor de buitenwereld kunnen zijn. Aan het Gerard Douplein in Amsterdam bijvoorbeeld, een plein met veel horeca – en dus nu: vooral terrassen. “Ze beuken hier weleens met 30 of 40 kilometer per uur over de stoep, terwijl je net het terras komt aflopen”, aldus een medewerker van koffiehorecagelegenheid ‘De Wasserette’. De gemeente Amsterdam weet ervan. En het zegt ‘het in de gaten te houden’.

Maar naast het fietsgedrag is er ook nog een soort verpaupering van winkels. Het gaat om ‘dark stores’, waarvan de ruiten worden afgeplakt. En het gaat ook weer om de bevoorrading van die ‘donkere winkels’. Het Financieele Dagblad heeft contact gezocht met wethouder Roos Vermeij (PvdA) voor economie van de gemeente Amsterdam. Zij zegt overleg te hebben met Gorillas. Een eis is er al: Gorillas mag niet meer dan 30% van een winkelraam dichtplakken met zonwerende folie. En de Gorillas-fietsers moeten fietsles krijgen.

Wat krijgen we nou? Fietsles? Ja. Het blijkt dat niet alle koeriers in Amsterdam ten eerste Nederlander zijn en daardoor kennen ze de verkeersregels van Nederland niet. Ten tweede, zeggen wij er dan maar bij, het zou best kunnen dat ook fietskoeriers van Nederlandse komaf niet alle verkeersregels kennen. Terwijl een chauffeur van een vrachtwagen die van een AH-dc naar een AH-winkel rijdt, toch echt wel de regels moet kennen, en er zich ook aan houden. Van ‘hard op de stoep fietsen’ kan geen sprake zijn. Stel je voor dat een vrachtwagenchauffeur die tussen dc’s en winkels op en neer rijdt, het niet zo nauw zou nemen met de verkeersregels. Luc van Emmerik, algemeen directeur van Gorillas voor de regio Benelux, verklaart desgewenst aan de krant dat het bedrijf bereid is om te leren.

Goh, wat goed, een bedrijf dat zich aan de regels wil gaan houden. Amsterdam heeft – dat is op de site na te gaan – nu vier ‘dark stores’. Voor de wijken dan wel marktgebieden De Pijp, Nieuw-West en Oud-Zuid (één marktgebied voor Gorillas), Oost en Oud-West.
Vermeij zegt in het artikel dat ze niet in principe tegen de komst van Gorillas is. “Ik zou het leuker vinden als er een lokale groenteboer of slager in zo’n pand komt, maar ik ben niet tegen het concept. Ik ga niet over een flesje olijfolie, maar wel over de leefbaarheid in winkelgebieden.”

Dus met andere woorden, daar hebben we weer een disrupter, en meteen hebben we weer een probleem in huis gehaald. Airbnb maakte de woningmarkt kapot en vergde – bijvoorbeeld in Amsterdam – extra regelgeving. Uber kwam met een uitbuitingsmodel van de particulier als quasi-taxichauffeur. Deliveroo en consorten kwamen ook met een uitbuitingsmodel, de jongeren op een fiets, die zzp’er zijn en daardoor geen fluit verdienen. Oké, dat doet Gorillas dan weer niet, want die fietskoeriers zijn in loondienst. Maar de flitsbezorger zorgt dus voor fietsers die geen verkeersregels kennen en voor winkelstraatverpaupering.

Het VPRO-programma Tegenlicht heeft ooit in een uitzending als onderwerp bij de kop gepakt: wat de knappe hightechkoppen in Silicon Valley zoal hebben bedacht aan ‘oplossingen’. De redenering: als we flink inzetten op tech en algoritmes, lossen we allerlei maatschappelijke problemen op. Software-ontwikkelaars als een soort verlossers. Mooi.

Maar het eind van het lied voorlopig is dat Silicon Valley en alles wat daarna kwam, minstens zoveel problemen hebben opgeroepen. Van beïnvloeding bij verkiezingen in de VS en bij de Brexit, tot de opkomst van haatzaaireacties, tot de opkomst van complotdenkers, tot meisjes die zelfmoord plegen omdat ze buiten hun weten om op tal van smartphones naakt te zien zijn. Denk aan Cambridge Analytics bij de Brexit, denk aan ‘de aarde is plat’, denk aan ‘de aanslag op het WTC was een idee van George Bush jr. zelf’ en ‘Hillary Clinton geeft leiding aan een internationaal pedonetwerk en dat zit in een kelder van een pizzeria in Washington’.

En dan meer richting onze sector: de uitbuiting van koeriers of maaltijdmakers in dark stores. Denk ook aan die ontdekking, jaren geleden, onder het grootste verkeersknooppunt van de periferie van Londen: waar koks in een soort afgesloten container, zonder licht, urenlang maaltijden moesten maken voor als Deliveroo geen maaltijd bij een restaurant kon ophalen.

Ooit zullen economisch historici tot de conclusie komen dat de eerste helft van de 21ste eeuw een soort tech-Middeleeuwen vormde, met tal van nieuwe bedreigingen voor, en rechtenontnemingen van, de individuele mens. En dan laten we de surveillancesamenleving in China even voor wat het is. Zelfs als je de oprichter van Alibaba bent, ben je niet zeker van je vrijheidsrechten.