Jan Linders en Albert Heijn: Mestdagh en Feneberg

0
Leestijd: 4 minuten

Jan Linders als multifranchiser van Albert Heijn, nog steeds hoor je mensen in de wandelgangen van de sector zich erover verbazen en dat is begrijpelijk, want een stap als deze is in de Nederlandse supermarktsector nog nooit gezet. Zijn er eigenlijk wel vergelijkbare gevallen? Ja, die zijn er, meteen over de grens. In België was Mestdagh multifranchisenemer van Carrefour en in Duitsland is Feneberg (foto, fotobron: Feneberg) ‘Genosse’ binnen Edeka. Maar – zeggen we er meteen bij – ze zijn lang niet identiek aan de stap van Jan Linders en Albert Heijn, ze hebben er alleen veel gelijkenis mee.

Wat Mestdagh betreft, die organisatie gaat in zekere zin dezer dagen weer een andere kant op dan Jan Linders en Albert Heijn. Mestdagh, een keten van momenteel 86 supermarkten in Wallonië, was jarenlang uitbater van Carrefour-vestigingen. Mestdagh-supermarkten waren Carrefour-supermarkten, met alle elementen van Carrefour, prijs, assortiment, acties, aankleding etc. Alleen, de familie Mestdagh is met die samenwerking gestopt, om over te stappen naar Intermarché. Dat is net als Carrefour een Franse groter foodretailer, die al jaren voeten aan de grond heeft in België. Alleen, veel minder dan Carrefour en veel later ook. Het plan is inmiddels al goedgekeurd door de Belgische concurrentiebewakers en begin dit jaar – een week geleden, eigenlijk – waren bijna alle Mestdagh-Carrefours al omgebouwd tot Mestdagh-Intermarchés.

Maar er is ook een groot verschil, en daarmee nog een probleempje dat nog enig gedoe kan opleveren: Intermarché is een collectief van supermarktondernemers. Zij hebben – deels – de groep Intermarché in handen. Mestdagh had filialen die ‘Carrefour waren’, maar Mestdagh had ook aangesloten ondernemers die ‘Carrefour waren’. En omdat Intermarché zo goed als alleen ondernemers kent, worden nu die ‘Mestdagh-ondernemers die een Carrefour hebben’ Mestdagh-ondernemers die een Intermarché hebben’. En de filialen, die krijgen zij erbij, nou ja, krijgen, uiteraard, niet gratis. En daar zit momenteel nog een conflictstaartje, want het personeel van een Mestdagh-filiaal had een betere honorering en werkafspraken dan het personeel bij een ondernemer. En daar zijn nu de vakbonden en andere betrokkenen nog over aan het protesteren. Bovendien, als we het meer bekijken vanuit ‘wie is wie en wie heeft wat?’: van die 86 Mestdagh-winkels zijn er 51 een filiaal, en slechts 35 een ondernemersvestiging. Die ondernemers van die 35 moeten nu die andere 51 ook gaan overnemen. Los even van de vakbondprotesten, ook op dit punt zal het laatste woord nog niet gezegd zijn, dit moet nog allemaal z’n beslag krijgen. Wie betaalt wie, en voor wat dan? Wie krijgt welke winkel of winkels? En betaal je dat als ondernemer dan aan Mestdagh of aan Intermarché?

Dan naar Duitsland: Feneberg was jarenlang een regionale keten, in de Allgäu, dus, zeg, tussen het Zwarte Woud en Beieren in, met ongeveer 80 filialen. Feneberg liep er ook tegen aan dat partijen als Edeka, Rewe, Lidl en Aldi veel groter waren en makkelijker konden investeren (in technologie, klantendata etc.). Feneberg heeft jaren geleden nog een sprong in het diepe gewaagd door zich meteen als platformverkoper bij het toen in Duitsland beginnende Amazon op te werpen, maar dat bleek toch een aardige misrekening. Na ruim een jaar stopte Feneberg hiermee. Of Feneberg dan ook echt eten en drinken aan Amazon-dc’s heeft moeten aanleveren, dat weten we niet, maar het is voorstelbaar dat de schaalgrootte aantrekkelijk leek, maar dat de operatie een enorm beslag op de organisatie moet hebben gelegd. Laat staan dat Feneberg iets van winst erbij opstreek.

In 2018 gaf Feneberg zijn zelfstandige positie op – de familie-onderneming moet rond die tijd verlieslijdend zijn geweest, hebben media in Duitsland naderhand geopperd – en sloot het zich aan bij Edeka. Het werd een ‘Genosse’, een genoot, een lid van de Edeka-ondernemerscoöperatie. En met tachtig filialen lijk je dan opeens een grote knaap in dat geheel, maar: heel wat Edeka-ondernemers hebben ook soms wel tien tot twintig Edeka’s of zelfs de grotere variant E-center (een soort AH XL of Jumbo Foodmarkt). Zo heeft Edeka-ondernemer Preuss 25 Edeka’s, collega Simmel 24 Edeka’s, heel anders dus dan in de supermarktsector van ons land. Maar hoe dan ook, in de top van deze ‘Genossen’ is Feneberg sindsdien wel de onbetwiste nummer één, leren we van informatie van Lebensmittelzeitung. Met die ongeveer tachtig supermarkten behaalt Feneberg een jaaromzet van ongeveer € 490 miljoen.

O, maar dat lijkt dan helemaal op Jan Linders in de toekomst, zou je zeggen, de franchisenemer met de grootste portie AH’s. Ja, wel de grootste portie, maar de familie Feneberg heeft één ding niet gedaan: omgebouwd naar Edeka. Feneberg is wel lid van de Edeka-ondernemerscoöperatie, maar op de pui staat overal nog gewoon Feneberg. Kennelijk vonden de bestuurders op het Edeka-hoofdkantoor in Hamburg het prima zo. Misschien speelde dit ook nog: je hebt natuurlijk al overal Edeka-winkels in dat gebied waar Feneberg opereert, en wellicht hebben ze niet nog meer Edeka’s in die regio gewild. Maar – met andere woorden – de consument in de Allgäu die nu eens bij een Edeka boodschappen doet en dan weer bij een Feneberg, doet die boodschappen eigenlijk bij dezelfde marktpartij. Het Bundeskartellamt heeft dat vijf jaar geleden wel allemaal goedgekeurd, en dat zit waarschijnlijk ook in de overweging van ‘een ondernemer is niet de organisatie zelf’.

Dus ja, de samenwerking van Jan Linders met Albert Heijn lijkt vrij uniek als je alle elementen bekijkt. Tot aan 31 december was het niet uniek – de laatste dag van de jarenlange samenwerking van Mestdagh en Carrefour. Maar nu, met die verwikkeling met Intermarché, weer wel.

En dan moeten we ook bedenken dat decennia geleden de samenwerkingsvormen tussen supermarktketens en kruideniers nog veel complexer was georganiseerd. Denk maar meteen aan Spar destijds, deels van Unigro, deels van Schuitema. (En dat is nu nog steeds wel bijzonder: 45% van Plus, 45% van Sligro, 10% van de Spar-ondernemers.)