Of de supermarkten iets met de stikstofcrisis te maken hebben?

0
Leestijd: 4 minuten

Of de supermarkten een rol vervullen in de stikstofcrisis, dat was de vraag afgelopen maandag in een gesprek op NPO Radio 1. Nou, niet in deze zin: de supermarkten spelen geen rol in de discussie tussen de regering en de boeren, dat is iets tussen de regering en de boeren. Dat, althans, zei Marc Jansen, CBL-directeur en iemand die het dezer dagen ongetwijfeld druk moet hebben gehad als ‘supermarktsectorwoordvoerder’, bij al die platgelegde dc’s.

Maar Paul Moers (zelfstandig adviseur en vaak geraadpleegd als algemene media een item over supermarkten bij de kop pakken – en als we de stemming in de wandelgangen van de sector moeten geloven, daar is lang niet iedereen erg blij mee, maar let wel, dat is een ‘niet-gefactcheckte’ waarneming van ons!) en Michaël Wilde van Bionext (belangenbehartiger van de biologische sector) beweerden het tegendeel: de supermarkt speelt júist een rol in de stikstofcrisis, klonk het uit de monden van Moers en Wilde. De moderator van die discussie was Thijs van den Brink.

(Op de foto: uitleg van Albert Heijn, gezien op het ‘Beter Eten Festival’: AH zegt hier: ‘Het grootste gedeelte van onze CO2-uitstoot komt vrij bij het maken van onze producten. Daarom betrekken we onze leveranciers bij onze klimaatdoelstellingen. Leveranciers berekenen samen met hun boeren, telers en toeleveranciers om transparanter te worden over CO2-footprint en deze te verlagen.’ De laatste zin is enigszins krom, ‘ken gebeure’, maar ook de boodschap is voor tweeërlei uitleg vatbaar: enerzijds legt AH iets uit over CO2-uitstoot, maar je zou er ook uit kunnen halen dat AH afstand neemt van de productie zelf. Wat ook weer ongerijmd overkomt als je bedenkt hoe groot het eigen merk van AH is. Fotobron: FoodPersonality.)

Jansen heeft een punt: de boeren protesteren tegen de overheid. De supermarkten niet. De supermarkten zijn zelfs ‘slachtoffer’ van de boerenprotesten, denk aan al die gebarricadeerde dc’s in deze week. Maar de supermarkt is wel een grote afnemer van die boeren, alle vlees, zuivel, agf etc. kan in principe van die Nederlandse boeren komen. We kunnen het ook anders zeggen over die Nederlandse boeren: foto’s van hen prijken al jaren op vele agf-afdelingen van vele supermarktformules, met naam en toenaam. Zoals ook in de ‘Beter Eten’-campagne van Albert Heijn, met het onderdeel ‘Beter voor boer en milieu’, waarin AH vertelt over verduurzamingsslagen in de teelt of kweek van levensmiddelen bij zo’n boer.

En dan zegt Marc Jansen weer dat wel 80% export is. Ook weer waar – het exacte exportpercentage, daar willen we van af zijn – er wordt ook wel eens 60% gezegd.
Maar goed, toen jaren geleden Sander van der Laan als directeur van Albert Heijn in een brief aan leveranciers een ingrijpende conditieverandering liet aankondigen, stonden een tijd later boeren voor het hoofdkantoor van Albert Heijn en Ahold Delhaize in Zaandam. Niet de commercieel directeur van Unilever of Nestlé of ‘Jacques Kruidenboter’, want die doen zoiets niet, maar wel de boeren. ‘Need we say more?’.

Zowel Moers als Wilde meldde: de Nederlandse supermarkt wil zo goedkoop mogelijk inkopen. En dat maakt een transitie voor een boer in de richting van natuurinclusieve, kringloop- of biologische (of andere alternatieve) landbouw en veeteelt er niet makkelijker op. De concurrentiestrijd tussen supermarkten is altijd een strijd om de laagste prijs, of anders wel een ‘gunstig prijsimago’. En dus prikkelen – en vooral juist in deze tijd van inflatie en kostenstijgingen – de consument met acties en promoties. Terwijl de een uitweg uit de huidige stikstofcrisis en verduurzaming juist om een ander besef van de klant vraagt.

Maar dat blijft verschrikkelijk moeilijk. De burger kan het nog zo eens zijn met verduurzaming, met steun aan boeren, met meer dierenwelzijn etc., maar in die supermarkt zelf verandert de burger in een ‘consument’, en die laatste let op zijn of haar uitgaven.

Wilde (Bionext) zei ook dat biologische melkveehouders 70% minder stikstof uitstoten dan niet-biologische. Jansen, diplomatiek: “Biologisch is één van de mogelijk oplossingen”, tot twee keer toe.

Nee, we zijn er nog lang niet uit, die stikstofcrisis. Maar wat wellicht zou helpen, is dit; grote borden op de vlees-, agf- en zuivelafdelingen met de oproep ‘help onze boeren verduurzamen, koop geen actie-artikelen bij ons!’. Zien we het voor ons? En trouwens, ook bij de visafdeling, want ook de vissers zijn door het dolle heen: bijna geen visgebied meer, zeggen zij – door de brexit (Nederlandse vissers mogen sindsdien niet meer vissen in de territoriale wateren van het Verenigd Koninkrijk) en door de steeds uitdijende windmolengebieden op de Noordzee.

Om hier echt uit te komen, is meer nodig dan polderen. En wat moet dat dan zijn? Extra ‘opvoeding’ van de consument, wat anders? Zoals Wilde het zei: ‘goedkoop eten en zodoende drie keer per jaar met het vliegtuig naar Barcelona’, dat is een gevolg van wat regering, bedrijfsleven en maatschappij en cultuur (in de zin van waarden en normen) hebben ‘laten lopen’.

De boer moet terug in zijn hok, zeker als je bedenkt wat die de laatste dagen zoal heeft uitgespookt. Sorry dat we het zo cru uitdrukken. Maar meer nog dan dat, ook de consument moet terug in zijn hok. Als was het een lockdown. Het klinkt idioot, en er is geen Mark Rutte die dit ooit zal willen verkondigen, en er is geen Marit van Egmond die dit ooit zal willen verkondigen, laat staan een KLM-baas, een cruisereisbaas of een camperverkopers- of een ‘suv’-verkopersbaas. Maar daar komt het wel op neer als we uit deze stikstofcrisis willen komen

En terwijl u dit leest, heeft de jongvolwassene, die in dit geval niet van de kant van Extinction Rebellion is, alweer een reisje geboekt bij TUI, vergeten bier bij Gorillas besteld en extra bbq-worstjes bij AH, Jumbo of Lidl gehaald, omdat die daar in de actie zijn. ‘Stapelen’! ‘Een extra weken!’ Pas maar op, stik niet in je stikstof…