Vakcentrum manipulatie tabaksonderzoek verweten

0
Leestijd: 3 minuten

In een artikel in NRC van woensdag 15 juni wordt het Vakcentrum, de branche-organisatie voor zelfstandige supermarktondernemers en andere detaillisten, verweten dat het de cijfers over mogelijke faillissementen van supermarktondernemers als die geen tabak meer mogen verkopen, heeft beïnvloed.

Waar gaat het om? Eind vorig jaar begon SEO (Stichting Economisch Onderzoek) aan een onderzoek naar de mogelijke gevolgen voor ondernemers als rookwaren niet meer in de supermarkt te koop zijn, een besluit dat in 2004 in zal gaan (foto: servicebalie van ‘Plus Heeg’, de eerste omgebouwde Plus die voorheen een Coop was, nu zonder achterwand met afgedekte rookwaren; bron: archief FoodPersonality). SEO begon aan dit onderzoek in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, waarvan Paul Blokhuis toen staatssecretaris was (ChristenUnie), dus het vorige kabinet. SEO kwam met de uitkomst dat de maatregel van het tabaksverbod voor de supermarkt voor ongeveer 500 supermarktondernemers een faillissement zal inhouden. Dan zou het gaan om supermarkten die in een dorp of ander marktgebied gevestigd zijn met weinig inwoners en klanten en waar geen tabaksverkoop meer bestaat in de omgeving van die supermarkt.

Die uitkomst van mogelijk 500 failliete supermarktondernemers (op de ongeveer 4.600 supermarkten in totaal in ons land) had politieke invloed, aldus het NRC-artikel. Want Kamerleden als Mirjam Bikker (ChristenUnie), Caroline van der Plas (BoerBurgerBeweging, BBB) wilden daarna extra maatregelen, om te voorkomen dat door zulke faillissementen de kwaliteit van de leefbaarheid en het voorzieningenniveau op het platteland achteruit zouden gaan. En staatssecretaris Maarten van Ooijen zegde in een debat in maart toe dat hij naar die gevolgen zou gaan kijken.

Lucy Kok, projectleider van SEO voor dit onderzoek, zegt in genoemd artikel dat het Vakcentrum twaalf supermarktondernemers aangedragen heeft voor dat onderzoek. Dat was voor SEO toen een uitkomst, omwille van de voortgang van het onderzoek. Aanvankelijk had SEO supermarktketens verzocht om informatie aan te leveren. Maar dat deed geen enkele formule. Albert Heijn zou aanvankelijk ja hebben gezegd tegen dat verzoek, maar trok dat naderhand terug. Daarna meldde het Vakcentrum zich, aldus Kok, bij de SEO en het Vakcentrum kwam met de suggestie van twaalf supermarktondernemers. Het onderzoek meldde dat van de supermarktondernemers zonder tabakswinkel op 200 meter afstand er 800 genoeg omzet kunnen genereren om een eigen tabakswinkel te openen en er mogelijk 500 ten onder zullen gaan.
Kok meldt dat die steekproef ‘geen aselecte steekproef’ was. Op grond daarvan meldt NRC: ‘Het komt erop neer dat het Vakcentrum de cijfers heeft opgeklopt, door de gesprekspartners (de supermarkten) te selecteren en aan te leveren.’

NRC beweert ook dat het Vakcentrum afgelopen maart leden van het Vakcentrum heeft opgeroepen om e-mails te sturen naar Tweede Kamerleden en dat in die oproep het Vakcentrum adviseert “om een soortgelijk geluid te laten horen en elkaar niet tegen te spreken”.

In het NRC-stuk bevat geen ‘hoor, wederhoor’-moment, dus: geen reactie van het Vakcentrum zelf.
Maar het Vakcentrum heeft wel al gereageerd, met een bericht op de eigen site.

Het bestrijdt dat het de cijfers heeft ‘opgeklopt’. Het Vakcentrum meldt: “Het Vakcentrum heeft voorafgaand aan het verschijnen van dit artikel een groot aantal vragen beantwoord van de opstelster van dit artikel. Wij hebben steeds getracht om de impact (direct en indirect) van een verbod te duiden. Er is bijvoorbeeld ook aangegeven waarom sommige supermarkt nu juist wel en andere geen last van een verbod hebben. Het Vakcentrum spreekt bijna dagelijks ondernemers bij wie de forse gevolgen van een verbod naar voren komen. De conclusie van het artikel ‘het valt wel mee’ verrast ons dan ook.” Verder vindt het Vakcentrum de stelling van het artikel, dat het Vakcentrum de cijfers heeft opgeklopt, ‘frappant’. Het Vakcentrum meldt dat het ‘slechts de uitkomsten van het SEO-onderzoek (heeft) geventileerd’.

Verder meldt ook Kok van SEO (in een gesprek met de redactie van FoodPersonality) dat de onderzoeksinstelling het Vakcentrum zeker niet verwijt dat het met die twaalf supermarktondernemers op de proppen kwam. Het is volgens Kok niet zeker niet zo dat SEO nu concludeert dat het geen aselecte steekproef was, dat was meteen duidelijk. Verder heeft SEO die uitkomsten verder uitgebreid met literatuuronderzoek en gesprekken met experts.