De Russen komen? Ja, en ze vertrouwen ons ook nog

0
Leestijd: 5 minuten

Waarom zou je juist nú van mening moeten zijn dat je je winkelketen in het buitenland moet uitbreiden? Hoe dan ook, de Russen vinden dat. En daarbij: Vkusvill-oprichter Krivenko zegt dat hij geen kassapersoneel maar ook geen beveiliging in zijn winkels heeft, de klant is een betrouwbaar iemand en dan heb je geen securitymannetjes, camera’s en sensoren nodig. Hmm. Bijzonder.

Stel, je hebt een supermarktketen in je thuisland en overal heerst de coronacrisis. Is die situatie dan ideaal om in een volstrekt ander land die keten uit te breiden? Nee. Alleen al het idee dat je met een vliegtuig naar dat andere land moet om te kijken of de plannen goed worden uitgevoerd, lijkt een ernstige hinderpaal. Hoe meer kilometers je maakt, hoe meer kans dat je door mensen omgeven wordt die je nog nooit ontmoet hebt en dus hoe meer kans op coronabesmetting.

Oké, daar staat tegenover: nú is de tijd om een supermarktketen uit te breiden, want de supermarkt is het enige verkoopkanaal in de detailhandel waar consumenten nog net zo veel inslaan als voorheen, zo niet meer (hoewel, dat gehamster is nou wel klaar, hoor). De horeca is dicht, bij kledingwinkels is de ene wel open en de ander weer niet, of je hebt als consument weer te maken met ‘maximaal zoveel klanten tegelijkertijd in een winkel’ etc. Supermarkten: dáár komt de consument tenminste nog.

Kennelijk vinden de Russen dat laatste belangrijker dan die reisbeperkingen. Nou, niet alle Russen, het gaat in dit geval om twee retailbedrijven, Torgvis en Vkusvill.

Torgvis en Mere

Bij Torgvis is ‘de Russen komen’ nog niet zo vreemd. Want deze Rus was er al: deze Russische retailer heeft de discounter Mere en die was al een tijd actief in Duitsland. Met één filiaal, in Oost-Duitsland, bij wijze van experiment of verkenning. En Torgvis is nu bezig dat aantal tot drie filialen uit te breiden. Wat is Mere? Een ultra-ultra-goedkope discounter met een heel basaal assortiment, op het niveau ‘Op = Op’, goed voor de Russen die het niet altijd makkelijk hebben, maar kennelijk ziet Torgvis ook potentieel in het oosten van Duitsland, beter gezegd: het voormalige Oost-Duitsland.

Of ‘de vroegere Oost-Duitsers’ nu zulke fijne herinneringen hebben aan ‘voorzieningen van Russische komaf’, dat is maar de vraag. Maar een goedkoop aanbod doet altijd wonderen, zullen we maar zeggen. Zuerst das Fressen und dann die Moral, aldus Bertolt Brecht in diens beroemde Driestuiversopera, en dat geldt zeker als je weinig te besteden hebt.

Vkusvill Amsterdam, Brussel, Parijs

Opmerkelijker dan die uitbreiding van Mere in Duitsland is de ophanden zijnde komst van Vkusvill, dat een afhaalpunt zou gaan openen in Amsterdam. Dat althans meldt ene Claire Richaud, die bij Vkusvill werkzaam is. Dat was alweer wat anders dan wat we eerder in de media lazen: oorspronkelijk zou er rond deze tijd – in de lente – een winkel van Vkusvill in Amsterdam opengaan, nu is het een afhaalpunt, en ergens eind dit jaar zou dan de eerste winkel opengaan. Waar in Amsterdam, dat wordt er nu nog niet bij vermeld.

Andere media melden dat Vkusvill ook over een winkelopening in Parijs zit te piekeren. Het Belgische food-/retailvakblad Gondola heeft weer met andere mensen van Vkusvill gesproken en dan blijkt dat ook een winkelopening in Brussel tot de mogelijkheden behoort. Om het nog schemeriger te maken: Vkusvill zou juist níet uit zijn op uitbreiding in landen als Polen, Wit-Rusland, Slowakije etc., dus dichter bij het thuisland, maar veeleer in West-Europa omdat ‘daar de contacten beter zijn’. (Wij zouden eerder zeggen: omdat de vroegere door de Sovjet-Unie gedomineerde Oostblok-landen niet zitten te wachten op een nieuwe komst van Russen, ook al zijn het maar ‘retail-Russen’, maar: dat is een interpretatie.)

Kwestie van vertrouwen

Net zo opmerkelijk is de formule Vkusvill zelf: een kleine winkel, slechts 150 m2 vvo, met vooral vers en… alleen zelfscan. Sterker nog: geen ‘bewaking’ door medewerkers, geen securitymannetjes, maar ook geen camera’s en zo. De klant verzamelt wat-ie nodig heeft en rekent zelf af. Van Amazon Go weten we dat deze formule zo nauwkeurig mogelijk registreert wat de consument pakt en bij het verlaten van de Amazon Go met boodschappen haalt Amazon het aankoopbedrag van je rekening (die je van tevoren hebt moeten opgeven). Bij Vkusvill wordt gewoon ‘gezelfscand’, maar wat nu precies de controle, registratie of surveillance is: onduidelijk.

Nog gekker: oprichter Andry Krivenko, Rus met een Oekraïense achternaam, heeft ooit eens gezegd dat de opzet van boodschappen doen en afrekenen bij zijn formule ‘een kwestie van vertrouwen’ is. Niemand zou in een winkel, zeker een kleine winkel, zomaar niet willen betalen.
Dat kun je je afvragen.

The honor system

Persbureau Bloomberg wijst in een artikel van eind vorig jaar hierop: als je de kosten van personeel, van beveiligingsmensen, van camera’s en andere – wellicht dure – surveillance-apparatuur als sensoren, software en de hele rataplan achterwege laat, kun je lagere prijzen hanteren. En als je daardoor meer klanten of meer bestedingen genereert, is het niet zo erg als af en toe iets niet wordt afgerekend. Bloomberg meldde daarbij ook dat dit uitgangspunt ‘the honor system’ wordt genoemd. In Rusland, de VS en Japan zijn retailers daarmee aan het experimenteren.

Het kan zijn dat ‘the honor system’ ervoor zorgt dat mensen niet zomaar stelen. Zoals je bijvoorbeeld een ‘boodschappenautomaat op een station’ niet zomaar zult vernielen en leegplunderen. En: als je als werknemer in de kantine van je kantoor bent, zou je ook niet zomaar niet betalen. Zelfs al zit er niemand aan een kassa, je gaat niet iets fout doen, je kunt gezien worden door collega’s. En je bent deel van ‘dit geheel’, de gemeenschap van een bedrijf. Ja, dat is allemaal mooi bedacht, maar Bloomberg zegt er ook bij dat ‘the honor system’ alleen maar een ‘vaagpraat’-term zou kunnen zijn terwijl er gewoon met gezichtsherkenning wordt gewerkt. En hoe dat dan gaat? Dat weet tot nu toe alleen Krivenko en zijn omgeving.

Meerdere formulevarianten

Vkusvill betekent volgens Gondola ‘Smaakstad’, maar Business Insider vertaalt het weer als ‘Lekkerland’. Krivenko begon in 2009 met deze formule en die omvat inmiddels zo’n 1.200 vestigingen in Rusland. De omzet van afgelopen jaar zou € 1,2 miljard zijn en het bedrijf zou nu zo’n 10.000 werknemers hebben. Even een zijlijntje; dat aantal van 10.000 mensen is ook weer vreemd, want dat is dan gemiddeld acht mensen per filiaal, maar die filialen zijn merendeels dus klein. Of er zit een enorm aandeel ‘hoofdkantoor-mensen’ bij. Maar dan nog.

De formule is geen strakke kopie van zichzelf: het uitgangspunt is weliswaar een kleine winkel met een beperkt aanbod van vooral versartikelen (Vkusvill zou zich vooral als ‘aanbieder van gezond eten’ afficheren), maar Vkusvill heeft ook een eigen bezorgdienst en het heeft zelfbedieningsautomaten op stations, dus het varieert in formulevarianten. In Rusland zou Vkusvill zelfs nu over willen gaan op uitbreiding met grotere winkels, wat ook weer opmerkelijk is, van kleine naar grotere winkels. Tegenover persbureau Reuters heeft Krivenko ooit verklaard dat Vkusvill het midden houdt tussen Aldi, Tesco en Waitrose, maar dat is ten eerste een uitspraak met een ‘zeer Engelse bril’ en ten tweede weet je dan nog niks omdat je discounter Aldi en premiumformule Waitrose best elkaars uitersten kunt noemen in een ‘imaginair supermarktuniversum’.

Gezichtsherkenning

Het assortiment van de Vkusvill-winkels in West-Europa zou niet uit Rusland afkomstig zijn, maar uit het land van vestiging zelf, en het zou dan vooral gaan om artikelen met een korte tht. Volgens Business Insider zou Vkusvill ook in China willen beginnen.

Nou, daar zijn ze maar wát bekend met gezichtsherkenning. Als een westerse journalist aan Chinezen in hun land zomaar op straat vraagt wat ze daarvan vinden, dan zeggen zij doorgaans dat ze zich veilig voelen, juist door die surveillancecamera’s overal. Het lastige is dat zij zelf weten dat ze dat antwoord wel móeten geven omdat de kans bestaat dat een van die camera’s dat gesprek met die journalist vastlegt; nog zozeer het gesprek, maar wel het contact. Degenen die antwoorden dat ze die camera’s liever niet zouden hebben en daarvoor uitkomen, worden ‘dissident’ genoemd.

En vraag het anders maar eens aan de Oeigoeren die in staat zijn geweest het westen van China te ontvluchten.