‘Waarom doen jullie dit?’, vraagt Maaike Neuféglise van die Primera

0
Leestijd: 4 minuten

De Jumbo City in Eindhoven, de Jumbo City in Den Bosch, een Dirk in Rotterdam… en de dag erna allemaal winkelcentra dicht en winkels in binnensteden met houten wanden voor het glaswerk. We waren nog een beetje verbaasd over die bestormers van het Capitool in Washington, maar enkele weken later mochten opeens Nederlandse winkels het ontgelden.

Maaike Neuféglise – wat een on-Hollandse en prachtige naam – was na afgelopen maandagavond opeens de bekendste winkelierster van Nederland. Van de Primera-winkel aan de Visstraat in Den Bosch. Schuin tegenover de Jumbo City, die het die avond flink moest ontgelden. Je zou bijna zeggen: de winkels liggen op een steenworp afstand van elkaar. Neuféglise was in allerlei nieuwsbulletins te zien, huilend, samen met haar man of partner. De schade zou misschien meer dan een ton zijn, zei ze tegenover journalisten met een microfoon. En ze zei ook, in de camera, tegen de vernielers: “Waarom doen jullie dit?”

Hoe lelijk de Nederlandse samenleving er afgelopen zondag en maandag ook uitzag, die samenleving kent ook een mooie kant. Meteen een dag later was er al een crowdfundingactie gestart voor de Primera van Neuféglise en tikte het al tegen de 40.000 euro aan. Daarna kwamen er meer initiatieven van de grond.

Maar de vraag van Maaike blijft staan. Waarom in godsnaam. Of, zoals burgemeester van Rotterdam Aboutaleb in een filmopname de dag erna tot de relschoppers sprak: “En, hoe voelt het?”

Wat zijn dit voor mensen? Wat zijn dit voor jongens? NRC-columnist Frits Abrahams schreef gisteren over de relschoppers die dat ziekenhuis in Enschede waren gaan bekogelen. Een winkel kapotslaan en plunderen, dat zagen we wel vaker op tv, bij schrijnende taferelen uit met name de Amerikaanse geschiedenis. Rellen in Los Angeles, bijvoorbeeld, in 1994, bij de dood van Rodney King, veroorzaakt door agenten. Een ‘Black Lives Matter’-situatie, maar dan 26 jaar geleden: demonstranten die tegen racisme protesteerden en gaandeweg ook tv en andere elektronica uit de winkels haalden. Of in Rio de Janeiro. Of in Caïro. Maar goed, die hadden allemaal nog een reden, een protest tegen de overheid door incidenten.

Maar een ziekenhuis? Een voorziening die zelfs voor jou werkt als je na je relschopperij hardhandig slaags bent geraakt met de politie of de ME? Dan ben je in overtreding, maar je kunt nog altijd geholpen worden aan je verwondingen: in een ziekenhuis. Deze groep moet hebben bestaan uit mensen die kwaad zijn op de gezondheidszorg zelf. Maar hoe haal je het in je hoofd? Is een ziekenhuis in Enschede onderdeel van een complot van Mark Rutte om jou eronder te krijgen?

Politiek commentator Tom Jan Meeus van diezelfde krant, maar ook Sigrid Kaag – nu nog demissionair minister van Buitenlandse Handel en al meer campagnevoerende D66-voorvrouw – wezen hierop: de boerenprotesten hebben de weg vrijgemaakt voor wat zich afgelopen week in de straten van binnensteden heeft afgespeeld. Kaag zei dat ze een verschijnsel in ons land vreemd vond: je gaat als groep protesteren (de boeren dus), je rijdt met je trekker hekwerken en deuren van instanties kapot, en in plaats van bekeurd of opgepakt te worden, word je uitgenodigd door de provinciale of landelijke politiek om over je grieven te discussiëren. Kaag zei dat ze eerst de mensen zou laten arresteren en juridisch vervolgen. Dan pas een discussie. Met andere woorden, vanaf toen, op dat Malieveld, heeft Nederland verzuimd geweld en vandalisme te straffen. Het heeft bij de boeren vandalisme zelfs beloond met een uitnodiging om te komen praten.

Ook in NRC (alweer) komt een onderzoeker voorbij, die al jaren volgt wat voor groeperingen er zoal zijn die zich tegen de Nederlandse overheid afzetten, in hun ‘bubbel’, een Whatsapp-groepje, een Telegram-kringetje of wat dan ook. Onderzoeker Jelle van Buuren, van de Universiteit Leiden, spreekt van ‘een diffuus gezelschap’. “Bij protesten zijn we gewend te denken aan afgebakende groepen, links, rechts, één issue. Maar hier zie je allerlei groepjes en individuen bij elkaar, ieder met een eigen achtergrond, eigen grieven en motieven.”

Zoals daar zijn, volgens hem: aanhangers van het vooral Duitse Pegida, de Double Dutch Frontline, aanhangers van QAnon, Nederland in Opstand, Nederland in Verzet, Viruswaarheid (voorheen Viruswaanzin), maar ook jongeren zonder enige maatschappelijke opvatting, gewoon gefrustreerd na al die maanden waarin ze niks kunnen en mogen, en ook mensen uit de horeca- en de evenementensector. Geert Wilders had geen behoefte aan onderscheid zoeken binnen die groep. Voor hem was het allemaal één categorie: ‘schorriemorrie’.

Van Buuren meldde in dat interview ook nog voetbalhooligans, de ‘mannen van de harde kern’. Gewend om zo af en toe een binnenstad onveilig te maken en in deze tijd ook weer kwaad, omdat ze de wedstrijden van hun club niet mogen bijwonen. Maar we zagen toch ook een dag later dat bijvoorbeeld MVV-supporters ‘hun Maastricht’ wilden beschermen? Dat NEC-supporters maandagavond melden dat ze ‘hun Nijmegen’ wilden beschermen? Dus: tégen die relschoppers. Denk aan de supporters van FC Den Bosch, die een dag later in hun stad winkelcentrum De Rompertpassage stonden te beschermen.

Afgaand op wat Van Buren zegt, is het van beide. De ene hooligan doet op zondag nog mee met vernielen, de ander keert zich een dag later daartegen. En het zal zelfs nog zo gek zijn dat een supporter op zondag stenen heeft gegooid en een dag later – omdat hij merkte dat ‘echte supporters’ hun stad beschermen – opeens tussen de beschermers van de middenstand heeft gestaan. Binnen een dag van het ene kamp naar het andere.

Bijzonder is natuurlijk ook; de relschoppers die niet aangehouden zijn, en die geen 12 jaar oud zijn, maar 22, en die het boodschappen doen niet gewoontegetrouw aan moederslief overlaten, maar zelf doen, die hebben de dag erna vast gewoon weer boodschappen gedaan – in hun dichtstbijzijnde supermarkt.
Als ze die tenminste heel hebben gelaten.