Rik Hoogenberg (Ik wil eerlijke zuivel): ‘Supermarktketens omármen juist initiatieven zoals dat van ons’

‘Ik wil eerlijke zuivel’ is sinds 22 mei bezig met ‘geld ophalen’, via een aandelenemissie. De tijd van die emissie loopt t/m de eerste week van juli. Dan moet Ik wil eerlijke zuivel € 1,8 miljoen extra binnen hebben. Een gesprek met ceo Rik Hoogenberg.

Ikwileerlijkezuivel.nl is sinds 22 mei bezig met een aandelenemissie via de NPEX, een effectenbeurs en handelsplatform voor het mkb. Het bedrijf wil € 1,8 miljoen ophalen voor twee groei-investeringen, waarvoor in totaal € 5,1 miljoen nodig is. Dat zijn: een tweede productlijn voor zuivelartikelen als yoghurt en kwark, en voor de commerciële start van het zogeheten ‘smart platform for change’. Dat is een techplatform (van Ik wil eerlijke zuivel zelf), dat – zoals het persbericht luidt – ‘verduurzaming in de zuivelketen ondersteunt en meetbaar, juridisch borgbaar en transparant maakt’.

Wat doet Ik wil eerlijke zuivel? Kort gezegd: zuivel produceren van melkveehouders van wie hun boerenbedrijf dicht bij Natura 2000-gebieden liggen. Gezien de eisen van de overheid en de provincies zouden die daar weg moeten, of anders, hun milieu-uitstoot drastisch inperken. Dat is natuurlijk best lastig voor die melkveehouders. Maar: Ik wil eerlijke zuivel wil op zo’n manier zuivel produceren en verkopen aan supermarktketens dat die melkveehouders extra premies of andere inkomsten hebben om op tijd te verduurzamen.

Ik wil eerlijke zuivel startte in 2024. Het nam de monumentale zuivelfabriek ‘de Vechtstreek’, bij Ommen, over. En sinds begin dit jaar produceert Ik wil eerlijke zuivel in die fabriek boter, en die boter wordt afgenomen door Superunie. Ik wil eerlijke zuivel wil nu: opschalen naar meer volume, om meer melkveehouders hiervan deel uit te laten maken. En zodoende zouden tal van melkveehouders in de omgevingen van al die Natura 2000-gebieden kunnen worden gered van verkoop of beëindiging.

Eerst een blauwdruk maken

Rik Hoogenberg zegt in dit gesprek meteen maar: ik heb geen arbeidsverleden in de levensmiddelensector. Hij is altijd ‘techneut’ geweest, maar het blijkt dat hij met een markant bedrijf en markant persoon samenwerkte. Met Eckart Wintzen, bij BSO. Dat zegt millennials en Gen Z-mensen niet meer zoveel, maar Wintzen was in de jaren negentig van de vorige eeuw in Nederland een wegbereider van ‘meer digitaal, meer duurzaam’, kort gezegd. Hij was bijvoorbeeld ook een tijd lang investeerder in Ben & Jerry’s-ijs.

De gevel van zuivelfabriek ‘De Vechtstreek’ in Ommen. Hoogenberg: “Deze fabriek produceerde voor Ausnutria ingrediënten voor babyvoeding, voor China: monumentaal van buiten, maar: van binnen ‘hightech’ en ‘highcare’!” 

Hoogenberg: “Bij BSO bedachten we systemen om problemen te bestrijden, dus inefficiency’s of interne paradoxen, op basis van technologie, toen nog vaak: software. Een blauwdruk creëren, die blauwdruk implementeren en die blauwdruk kopiëren als je dat uitbreidt naar meer partijen, meer sectoren, meer markten of meer landen. Dat heb ik nu met Ik wil eerlijke zuivel ook gedaan. Maak op basis van je visie op de oplossing een blauwdruk die voorziet in alle wensen en eisen van alle betrokkenen, alle stakeholders. In dit geval: melkveehouders, supermarktketens, andere afnemers van zuivel, en de landelijke overheid en provincies. Dat heb je iets waar iedereen mee uit de voeten kan. En een belangrijk detail dat ik toen geleerd heb: erger je niet aan complexiteit. Probeer de complexiteit niet te verminderen met een schijnbaar eenvoudige oplossing, hoezeer je dat intuïtief ook zou wensen. Nee, omarm die complexiteit. De complexiteit doet recht aan de werkelijkheid.”

Esg-techplatform

Waar hebben we het dan nu over? Over het ‘smart platform for change’, een techplatform dat: ‘verduurzaming in de zuivelketen ondersteunt en meetbaar, juridisch borgbaar en transparant maakt’. Het is een techplatform waarin alle ‘esg’-doelen zijn verwerkt. Esg houdt in: ‘environmental, social, governance’, dus eisen op het gebied van milieu, maatschappij en bestuur.Dat techplatform van Ik wil eerlijke zuivel, aldus Hoogenberg, daar werken alle aangesloten melkveehouders mee. Zij kunnen aan de hand daarvan zien in welke mate zij vooruitgaan in de verduurzaming van hun boerenbedrijf, en dus ook in welke mate stap voor stap dichter bij de eisen komen die overheid en provincies hebben gesteld voor boerenbedrijven die in de buurt liggen van, of direct grenzen aan, Natura 2000-gebieden. Meetbaar, borgbaar en transparant, aldus Ik wil eerlijke zuivel. Hoogenberg: “Ze worden hierbij volledig ondersteund in het opstellen van gepersonaliseerde ‘BedrijfsNatuur-plannen’ en bij welke maatregelen en/of innovaties het beste bij hun bedrijf passen en wat die opleveren.”

Maar wat vinden supermarktbedrijven hiervan? Jullie hebben afname bij Superunie, met boter. En jullie willen een tweede productielijn opstarten, voor ‘schepzuivel’, zoals kwark, skyr of yoghurt. Maar het kan toch best zijn dat supermarktbedrijven dat niet in hun assortiment willen opnemen?
Hoogenberg: “Wij hebben genoeg signalen dat supermarktketens dat juist wél willen. Zij hebben uiteraard die hele stikstofdiscussie van de laatste jaren gevolgd, en alle problemen en tegenslag van dien hebben ze gezien. Ik zou juist zeggen: ze staan erop te wachten, ze omarmen initiatieven zoals dat van ons. Maar wat is nu de grote bedreiging voor een supermarktformule? Een ongelijk speelveld: waarin verduurzaming door die ene supermarktformule de consument wegjaagt naar een andere formule, die daar minder aan doet. Door ons initiatief hoeven de melkveehouders in de buurt van Natura 2000-gebieden geen onderdeel van het probleem meer te zijn, zij worden onderdeel van de oplossing. En supermarktketen willen ook onderdeel van die oplossing zijn, kijk ook naar de Europese vereisten op het gebied van transparante verduurzaming, denk aan CSDD en CSRD. We zijn nu leverancier van Superunie, dat is bekend. Maar; Jumbo en Picnic nemen ook al boter van ons af. En we zijn met anderen in gesprek, maar meer kan ik daar nu niet over melden, dat is vertrouwelijk. Supermarkten willen onderdeel van de oplossing zijn van die stikstofdiscussie, die nu al jaren het land lijkt te verlammen. En ze willen ook laten zien: ‘wij laten melkveehouders niet in de steek, integendeel’.”

Maar hebben jullie wel genoeg melkveehouders die al die gewenste volumes kunnen produceren? Niet elke melkveehouder heeft zijn bedrijf naast zo’n Natura 2000-gebied staan.
“Nee, maar heel veel wel. Er zijn 4.000 tot 5.000 melkveehouders in Nederland en er zijn 164 Natura 2000-gebieden. Een derde van die melkveehouders zitten dicht bij zo’n Natura 2000-gebied. Dat is bij elkaar een melkplas van heb ik jou daar.”

Zijn jullie qua missie, doel etc. een concurrent van On the Way to Planetproof en ‘Beter voor…’ van Albert Heijn?
Hoogenberg twijfelt even… “Ja en nee. Ja, ik snap dat je al die verduurzamingsinitiatieven door elkaar kunt halen, ze hebben ook allemaal doelen die met elkaar overeenkomen, maar van de andere kant, nee. Ten eerste, wij zijn zeker geen breed, generiek keurmerk of duurzaamheidssymbool. Ten tweede, wij zetten ons juist in voor die melkveehouders die worstelen met de criteria van de overheid over voor die Natura 2000-gebieden. Wij willen dat die melkveehouders gewoon kunnen blijven boeren op de plek waar ze nu boeren: enerzijds voldoen ze dan aan die criteria van Natura 2000, anderzijds hebben ze dan ook voldoende inkomsten om door te kunnen blijven boeren. Denk aan al die boerenprotesten van de afgelopen jaren, het lijkt allemaal een patstelling, maar het is wel degelijk op te lossen.”

Drie generaties Van Zessen, van melkveehouderij Zouwe Zuivel, nabij Lexmond. Zouwe Zuivel is een van leveranciers van Ik wil eerlijke zuivel.

Jullie noemen jezelf ‘Ik wil eerlijke zuivel’. Zeggen jullie daarmee ‘alle andere zuivel is oneerlijk’?
“Nee, ik heb inderdaad getwijfeld over die boodschap. Alsof we ons tegen alle andere zuivelaanbieders willen afzetten, maar zo zijn we niet. Onze zuivel is duurzaam, bevordert natuurinclusief werken voor melkveehouders en het derde is: met financieel perspectief voor de melkveehouders. Zij kunnen verduurzamen zonder dat ze er financieel aan ten gronde gaan. Met dat laatste bedoelen we ‘eerlijk’. En ook: wat wij bieden, is ‘eerlijk en transparant’ en geen ‘greenwashing’. Onze melkveehouders hoeven geen schone schijn op te houden met insectenhotels aan het fietspad of met koeborstels in de stallen. En ze kunnen zelf bijhouden hoe duurzaam ze zijn, via ons platform. Daar maken ze gebruik van en dat registreert en informeert, ze kunnen elke dag opnieuw zien: ‘waar sta ik?’.”

Kun je iets zeggen over de criteria in dat platform?
“Het zijn allemaal normen zoals de landelijke politiek en de provincies die hebben bepaald, dus eigenlijk k.p.i.’s van de overheid. En de melkveehouders kunnen eruit aflezen wat ze nog moeten doen om aan alle eisen te voldoen en binnen welke periode, van uitstoot naar natuurinclusief.”

En de provincies kunnen dat dus ook zien?
“Nee. Dat is even een andere kwestie. Uiteraard zullen provincies willen weten waar een melkveehouder op enig moment staat met zijn stappen. Maar we willen ook een uitgangspunt van eigendom en integriteit aanhouden, en dat is: de boer is de baas over zijn data, en niemand anders. Uiteraard zal een provincie wel die data zo nu en dan na toestemming van de boer mogen zien, de provincie controleert immers of een melkveehouders aan de eisen voldoet. En dat geldt ook voor de afnemende supermarkten, die immers moeten rapporteren hoe ver zij staan met de vermindering van de uitstoot in hun toeleveringsketen, en dan willen weten hoeveel de boeren die bijvoorbeeld de melk voor hun boter leveren de afgelopen periode zijn verduurzaamd.”

In jullie persbericht zeggen jullie: we hebben € 1,8 miljoen nodig voor een tweede productielijn en voor de lancering van dat techplatform. Maar er ook een bedrag van € 3,3 miljoen.
“Dat klopt. Die extra € 1,8 miljoen hebben we nodig voor die schaalvergroting, dus die extra lijn voor ‘schepzuivel’ – zoals kwark, of ‘skyr’-achtige zuivel – en dat platform. Maar we hebben al € 3,3 miljoen binnen: € 2,1 miljoen van het Perspectieffonds Gelderland en het Nationaal Groenfonds en € 1,2 miljoen via subsidies van o.a. de EU. Maar we hebben voor onze uitbreiding nog die extra € 1,8 miljoen nodig.”

Wie zijn de mensen of instellingen die jullie hiervoor zoeken?
“Vooral particulieren en ‘impact-investeerders’.”

En wat kunnen jullie die bieden?
“Wel een mogelijkheid tot snelle waardestijging, maar geen enorme dividenduitkeringen. Want het doel is dat die melkveehouders gewoon hun bedrijf kunnen voortzetten. We moeten van die stikstof af, we moeten van die verlammende stikstofdiscussie af, en degenen die certificaten van aandelen van ons willen hebben, moeten een positief gevoel hebben over waar wij mee bezig zijn. Van de andere kant: we kunnen wel groei laten zien, en niet een beetje, we zijn geen ‘start-up’ meer, maar een ‘scale-up’. In 2024 was de omzet € 0,5 miljoen, in 2025 al ruim € 6 miljoen en dit jaar zal dat € 19 miljoen zijn, met nu al 80% gecontracteerde afname. En ik verwacht in 2027 een omzet van € 28 miljoen. Dit jaar al zal onze ebitda positief zijn. Deze ontwikkeling zal uiteraard ook in de waardestijging terug te zien zijn.”

Buitenaanzicht van melkfabriek De Vechtstreek in Ommen.

Hoe kijken jullie tegen de reguliere zuivelproducenten als FrieslandCampina en Arla aan? Als concurrentie? Nou, die kan fel zijn, in zuivel…
“Ik hoop dat juist dat partijen als FrieslandCampina of DOC mee gaan doen met ons initiatief. Heel graag. Want dan krijgen we er 4 of 5 miljard liters bij, en kunnen we nog meer opschalen om zo nog meer boeren en nog meer natuur te helpen.”

En is de ambitie dan: melkveehouders die nóg duurzamer werken, of meer melkveehouders die meedoen?
“Dat laatste. Meer melkveehouders, die allemaal kunnen blijven bestaan en allemaal voldoen aan die overheidseisen.”

Je hebt naast melkveehouders ook veehouders. Runderen, varkens, kippen… ‘ik wil eerlijk vlees’, is dat nog een perspectief? Of voert dat te ver?
“Nee, helemaal niet te ver. Alleen, we zijn begonnen bij zuivel. En dat is nog een ingrijpend proces. Vlees, ja, graag, maar dat is zogezegd hoofdstuk twee. Daarbij, ergens hadden we al verwacht veel verder te zijn, maar de regering van de laatste jaren, daar hebben we eigenlijk flink last van gehad. Het kabinet-Schoof heeft op het gebied van agro-verduurzaming alleen maar alles voor zich uitgeschoven. Slecht voor iedereen in de sector.”

Nu heb je het over Femke Wiersma, in dat kabinet-Schoof minister van LVVN en lid van BBB?
“Ach, ik noem geen namen.”